Phân loại lao động theo điều kiện lao động giúp xác định mức độ nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm của từng nghề, công việc dựa trên các yếu tố thực tế tại nơi làm việc. Theo Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH, điều kiện lao động được chia thành 6 loại từ I đến VI, trong đó loại IV thuộc nhóm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; loại V và VI thuộc nhóm đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Việc đánh giá cần thực hiện theo hệ thống chỉ tiêu và phương pháp được pháp luật quy định.
1. Phân loại lao động theo điều kiện lao động là gì?
Phân loại lao động theo điều kiện lao động là quá trình đánh giá và xác định loại điều kiện lao động của một nghề, công việc dựa trên mức độ tác động của các yếu tố tại nơi làm việc đối với người lao động.
Các yếu tố được xem xét có thể bao gồm:
- Vi khí hậu, nhiệt độ, độ ẩm;
- Tiếng ồn, rung;
- Bụi, hóa chất và các yếu tố có hại;
- Áp lực không khí;
- Mức tiêu hao năng lượng của cơ thể;
- Tư thế và cường độ lao động;
- Yếu tố tâm sinh lý;
- Ecgônômi và tổ chức lao động;
- Các yếu tố đặc thù khác của nghề, công việc.
Kết quả đánh giá giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn điều kiện làm việc thực tế của từng vị trí, từ đó có cơ sở để kiểm soát yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại và xây dựng kế hoạch cải thiện điều kiện lao động phù hợp.
Từ ngày 01/04/2025, việc phân loại được thực hiện theo Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH ngày 11/02/2025 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Thông tư này hiện còn hiệu lực.
✍ Xem thêm: Huấn luyện an toàn hoá chất theo Nghị định 113/2017/NĐ-CP
2. Quy định mới về phân loại điều kiện lao động năm 2026
2.1. Văn bản nào đang áp dụng?
Văn bản trọng tâm hiện nay là:
Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH – Quy định tiêu chuẩn phân loại lao động theo điều kiện lao động.
Thông tư được ban hành ngày 11/02/2025 và có hiệu lực từ 01/04/2025.
Ngoài ra, quá trình quản lý yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại còn liên quan đến Luật An toàn, vệ sinh lao động và Nghị định 39/2016/NĐ-CP.
2.2. Thông tư 29/2021/TT-BLĐTBXH còn áp dụng không?
Không.
Thông tư 29/2021/TT-BLĐTBXH đã hết hiệu lực toàn bộ từ ngày 01/04/2025 và được thay thế bởi Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH.
Vì vậy, doanh nghiệp thực hiện phân loại lao động trong năm 2026 cần căn cứ vào quy định mới tại Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH.
3. Có bao nhiêu loại điều kiện lao động?
Theo Điều 3 Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH, điều kiện lao động được chia thành 6 loại: I, II, III, IV, V và VI.
Loại I – III: Điều kiện lao động không thuộc nhóm nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Loại IV: Điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Loại V – VI: Điều kiện lao động đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Việc một nghề hoặc vị trí được xếp loại nào không nên xác định theo cảm tính, mà phải dựa trên phương pháp đánh giá và hệ thống chỉ tiêu theo quy định.
4. Tiêu chí phân loại điều kiện lao động
Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH quy định hệ thống chỉ tiêu về điều kiện lao động và cách tính điểm.
Khi sử dụng phương pháp đánh giá, tính điểm, doanh nghiệp phải lựa chọn ít nhất 06 yếu tố đặc trưng cho mỗi nghề, công việc và các yếu tố được lựa chọn phải phản ánh đủ 03 nhóm yếu tố.
4.1. Nhóm yếu tố vệ sinh môi trường lao động
Đây là nhóm phản ánh những tác động từ môi trường làm việc đến người lao động, chẳng hạn:
- Vi khí hậu;
- Nhiệt độ;
- Độ ẩm;
- Bức xạ nhiệt;
- Áp lực không khí;
- Bụi;
- Tiếng ồn;
- Rung;
- Hóa chất;
- Các yếu tố môi trường lao động khác.
Mỗi chỉ tiêu được đánh giá theo thang điểm từ 1 đến 6, mức độ nặng nhọc, độc hại hoặc nguy hiểm càng cao thì số điểm càng lớn.
4.2. Nhóm yếu tố tác động về tâm sinh lý lao động
Nhóm này xem xét những tác động liên quan đến trạng thái tâm sinh lý của người lao động trong quá trình thực hiện công việc.
Các số liệu về nhóm yếu tố tâm sinh lý cần được thu thập trong cùng một ca làm việc tại các thời điểm thích hợp và sử dụng phương pháp, phương tiện đánh giá bảo đảm độ chính xác.
4.3. Nhóm yếu tố Ecgônômi – tổ chức lao động
Nhóm yếu tố này liên quan đến sự phù hợp giữa con người, công việc, thiết bị và cách thức tổ chức lao động.
Việc đánh giá có thể xem xét các yếu tố như tư thế làm việc, mức tiêu hao năng lượng, tính chất thao tác và các điều kiện tổ chức công việc phù hợp với từng nghề, vị trí.
✍ Xem thêm: Diễn tập sự cố tràn đổ hoá chất
5. Phương pháp phân loại lao động theo điều kiện lao động
Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH cho phép áp dụng hai nhóm phương pháp chính:
5.1. Phương pháp đánh giá, tính điểm
Đây là phương pháp áp dụng khi có thể xác định đầy đủ các yếu tố đặc trưng của nghề, công việc.
Quá trình thực hiện gồm:
Xác định nghề, công việc → xác định điều kiện lao động và quy mô mẫu → lựa chọn yếu tố → đánh giá, chấm điểm → tính điểm trung bình → xếp loại I–VI.
5.2. Phương pháp khác
Ngoài phương pháp tính điểm, Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH còn quy định:
Phương pháp thống kê, kinh nghiệm: căn cứ vào đặc điểm điều kiện lao động đặc trưng của nghề, công việc thuộc danh mục nghề đã được ban hành để xác định loại điều kiện lao động.
Phương pháp kết hợp: kết hợp phương pháp đánh giá, tính điểm với phương pháp thống kê, kinh nghiệm và ý kiến của cơ quan quản lý ngành, chuyên gia, nhà khoa học.
Nhóm phương pháp này đặc biệt có ý nghĩa đối với những nghề, công việc không thể xác định đủ 06 yếu tố đặc trưng hoặc không đủ 03 nhóm yếu tố; hoặc công việc có tính chất nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe, môi trường, tiếp xúc hóa chất độc bảng A, phóng xạ.
✍ Xem thêm: Huấn luyện an toàn lái xe phòng vệ
6. Quy trình phân loại lao động theo điều kiện lao động
Bước 1: Xác định nghề, công việc cần đánh giá
Trước tiên cần xác định chính xác:
- Tên nghề hoặc công việc;
- Số lượng người lao động;
- Khu vực làm việc;
- Quy trình sản xuất;
- Thiết bị, máy móc sử dụng;
- Đặc điểm công việc;
- Các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại có khả năng phát sinh.
Quy mô lấy mẫu phải phù hợp với loại hình, quy mô của cơ sở và bảo đảm tính đại diện theo yêu cầu của Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH.
Bước 2: Xác định các yếu tố tác động đến người lao động
Căn cứ Phụ lục I của Thông tư, tiến hành xác định những yếu tố có tác động đến người lao động tại từng nghề, công việc.
Không nên chỉ dựa vào tên vị trí công việc để xếp loại mà cần căn cứ vào điều kiện lao động thực tế.
Bước 3: Lựa chọn ít nhất 06 yếu tố đặc trưng
Đối với mỗi nghề, công việc cần lựa chọn ít nhất 06 yếu tố đặc trưng.
Các yếu tố được lựa chọn phải phản ánh đủ cả 03 nhóm yếu tố trong hệ thống chỉ tiêu về điều kiện lao động.
Sau đó, đối với mỗi yếu tố đặc trưng, lựa chọn 01 chỉ tiêu chính để đánh giá và cho điểm.
Bước 4: Chấm điểm từng yếu tố
Thang điểm áp dụng cho từng yếu tố là từ 1 đến 6 điểm.
Nguyên tắc chung:
Mức độ nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm càng cao thì số điểm của yếu tố càng lớn.
Thông tư cũng có quy định điều chỉnh điểm dựa trên thời gian tiếp xúc.
Ví dụ, với nhiều yếu tố thông thường, nếu thời gian tiếp xúc dưới 50% thời gian ca làm việc thì điểm được hạ 01 điểm.
Đối với một số yếu tố như hóa chất độc, điện từ trường, rung, tiếng ồn, bức xạ ion hóa, thay đổi áp suất hoặc yếu tố gây bệnh truyền nhiễm, việc điều chỉnh điểm theo thời gian tiếp xúc được áp dụng theo ngưỡng riêng tại Thông tư.
Bước 5: Tính điểm trung bình
Sau khi chấm điểm các yếu tố, tính điểm trung bình theo công thức:
X = (X₁ + X₂ + … + Xₙ) / n
Trong đó:
- X: Điểm trung bình của các yếu tố;
- n: Số lượng yếu tố được đánh giá, với n ≥ 6;
- X₁, X₂,… Xₙ: Điểm của từng yếu tố.
Kết quả sau đó được tổng hợp vào Phiếu ghi tổng hợp kết quả đo, đánh giá điều kiện lao động theo Phụ lục II.
Bước 6: Xác định loại điều kiện lao động
Dựa vào điểm trung bình X, điều kiện lao động được xếp như sau:
| Điểm trung bình (X) | Xếp loại điều kiện lao động |
|---|---|
| X ≤ 1,01 | Loại I |
| 1,01 < X ≤ 2,22 | Loại II |
| 2,22 < X ≤ 3,37 | Loại III |
| 3,37 < X ≤ 4,56 | Loại IV |
| 4,56 < X ≤ 5,32 | Loại V |
| X > 5,32 | Loại VI |
Theo đó, điểm trung bình càng cao thì mức độ nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm của điều kiện lao động càng lớn. Các ngưỡng I–VI được quy định trong phương pháp đánh giá của Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH.
7. Khi nào doanh nghiệp cần phân loại điều kiện lao động?
Đây là nội dung doanh nghiệp cần lưu ý để tránh hiểu rằng tất cả vị trí đều phải xếp loại lại theo một chu kỳ cố định.
Điều 5 Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH quy định người sử dụng lao động phải kiểm soát yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại theo quy định; căn cứ kết quả quan trắc môi trường lao động và kết quả phòng, chống các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại để đánh giá việc cải thiện điều kiện lao động.
Khi cần xác định loại điều kiện lao động, việc phân loại được thực hiện theo phương pháp tại Điều 4 Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH.
Đặc biệt, trường hợp phát sinh nghề, công việc mới có yếu tố nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, người sử dụng lao động và cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực thực hiện đánh giá, xếp loại điều kiện lao động theo quy định để xác định loại điều kiện lao động của nghề, công việc đó.
Vì vậy, doanh nghiệp nên xem xét việc đánh giá khi:
- Phát sinh nghề hoặc công việc mới có yếu tố nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm;
- Có nhu cầu xác định chính xác loại điều kiện lao động của nghề, công việc;
- Cần đánh giá lại điều kiện làm việc sau khi cải tiến công nghệ hoặc triển khai biện pháp kiểm soát;
- Kết quả quan trắc cho thấy xuất hiện hoặc thay đổi đáng kể các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại;
- Cần có dữ liệu phục vụ quản lý an toàn, vệ sinh lao động và cải thiện điều kiện làm việc.
8. Phân loại điều kiện lao động để làm gì?
Việc phân loại không nên chỉ được xem là một thủ tục hồ sơ.
Kết quả đánh giá giúp doanh nghiệp có cái nhìn định lượng hơn về môi trường và điều kiện lao động của từng nghề, công việc.
Nhận diện mức độ rủi ro tại từng vị trí
Doanh nghiệp biết được vị trí nào có mức tác động thấp, vị trí nào cần được ưu tiên kiểm soát và cải thiện.
Xây dựng biện pháp cải thiện điều kiện lao động
Kết quả đánh giá có thể hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp như:
- Cải thiện thông gió;
- Giảm bụi, tiếng ồn hoặc rung;
- Điều chỉnh quy trình sản xuất;
- Cải thiện tư thế lao động;
- Tăng cường phương tiện bảo vệ cá nhân;
- Điều chỉnh tổ chức lao động;
- Kiểm soát thời gian tiếp xúc với yếu tố có hại.
Làm dữ liệu phục vụ quản lý an toàn, vệ sinh lao động
Kết quả phân loại có thể được sử dụng cùng các tài liệu như hồ sơ vệ sinh lao động, kết quả quan trắc môi trường lao động, hồ sơ quản lý sức khỏe và các tài liệu ATVSLĐ khác để doanh nghiệp theo dõi điều kiện làm việc một cách hệ thống.
Hỗ trợ xem xét các chế độ liên quan
Việc xác định điều kiện lao động còn có thể là một trong những dữ liệu phục vụ việc xem xét các chế độ, chính sách liên quan đến nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần được xếp loại IV, V hoặc VI thì người lao động tự động được hưởng mọi chế độ phụ cấp, bồi dưỡng hoặc quyền lợi khác. Từng chế độ còn phải căn cứ vào điều kiện và văn bản pháp luật chuyên ngành tương ứng.
9. Một số lưu ý khi đánh giá và xếp loại điều kiện lao động
Không xếp loại chỉ dựa vào tên nghề
Hai người có cùng tên nghề nhưng làm việc trong môi trường, quy trình hoặc điều kiện tiếp xúc khác nhau có thể có kết quả đánh giá khác nhau.
Do đó, yếu tố quan trọng là điều kiện lao động thực tế tại nơi làm việc.
Kết quả quan trắc phải phù hợp với việc phân loại
Nếu sử dụng kết quả quan trắc môi trường lao động định kỳ để đánh giá nhóm yếu tố vệ sinh môi trường lao động, dữ liệu phải phù hợp về:
- Quy mô mẫu;
- Vị trí lấy mẫu;
- Thời điểm lấy mẫu;
- Nghề và công việc được đánh giá.
Không nên chỉ chọn các yếu tố có điểm thấp
Thông tư yêu cầu lựa chọn các yếu tố đặc trưng cho nghề, công việc và phải phản ánh đủ 03 nhóm yếu tố.
Việc lựa chọn chỉ tiêu phải phản ánh khách quan điều kiện lao động thực tế, thay vì lựa chọn nhằm đạt một mức xếp loại mong muốn.
10. Dịch vụ phân loại lao động theo điều kiện lao động tại MT Safety
Việc phân loại điều kiện lao động đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định đúng nghề, công việc; lựa chọn đúng yếu tố đặc trưng; tổ chức đo, đánh giá và áp dụng đúng phương pháp tính điểm.
MT Safety hỗ trợ doanh nghiệp triển khai đánh giá và phân loại lao động theo điều kiện lao động theo quy định hiện hành.
Các hạng mục hỗ trợ có thể bao gồm:
- Khảo sát điều kiện lao động thực tế tại doanh nghiệp;
- Rà soát nghề, công việc cần đánh giá;
- Xác định yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại;
- Lựa chọn hệ thống chỉ tiêu phù hợp;
- Đo đạc, thu thập dữ liệu cần thiết;
- Chấm điểm các yếu tố theo Thông tư 03/2025/TT-BLĐTBXH;
- Tính điểm trung bình và xác định loại điều kiện lao động;
- Tổng hợp kết quả theo biểu mẫu;
- Đề xuất biện pháp kiểm soát, cải thiện điều kiện lao động.
Doanh nghiệp có thể liên hệ MT Safety để được tư vấn phương án đánh giá phù hợp với ngành nghề, số lượng người lao động và điều kiện sản xuất thực tế.
